Не секој човек што бил повреден станува човек што повредува. И не секое болно минато се претвора во исто однесување. Затоа, кога зборуваме за траумата, важно е да оставиме простор и за разбирање и за одговорност.
Детството исполнето со занемарување, понижување, отфрлање или насилство може да остави траги во начинот на кој човекот се поврзува со другите. Понекогаш тие траги се гледаат во стравот од напуштање, во тешкотијата да се изразат чувствата или во потребата постојано да се браниме, дури и кога никој не нè напаѓа.
Но разбирањето од каде доаѓа нечие однесување не го брише она што тоа однесување му го прави на другиот.
Траумата може да објасни нечие однесување. Но не го оправдува.
Кога разговорот за твојата болка станува приказна за туѓото минато
Замисли дека некому му кажуваш: „Ме повреди начинот на кој зборуваше со мене.“
Наместо да те сослуша, тој почнува да раскажува колку тежок живот имал, како никој не го разбирал и зошто не може поинаку. На крајот ти го тешиш него. Твојата повреда останува недопрена, а разговорот завршува без одговорност за кажаното.
Неговото страдање може да биде вистинско. И твојата болка е вистинска. Едното не го поништува другото.
Споделувањето болно минато само по себе не е манипулација. Човек може искрено да се обидува да објасни што се случува во него. Важно е што следува потоа: дали има место да те слушне и тебе, да го признае своето постапување и да направи нешто поинаку?
Кога приказната за минатото постојано го затвора секој разговор за сегашното однесување, таа почнува да служи како штит од одговорноста.
„И мене ми го правеа истото“
Многумина од нас пораснале слушајќи реченици како:
„И мене ме тепаа, па што ми фали?“
„Нас никој не нè прашуваше како се чувствуваме.“
„Мене ми беше многу потешко.“
Во таквите реченици понекогаш има болка што никогаш не добила зборови. Но има и опасност преживеаното да стане мерка за тоа колку треба да трпат другите.
Тоа што некој издржал понижување не значи дека понижувањето било добро за него. Ниту дека неговото дете, партнер или блиска личност треба да го доживее истото.
Можеме да го признаеме тешкото искуство на претходните генерации и истовремено да кажеме: ова не сакам да го продолжам.
Не мора да негираме сè што било добро во нашето семејство за да го именуваме она што нè повредувало.
Одговорноста се гледа во она што следува
Лесно е да се каже: „Таков сум поради моето детство.“
Потешко е да се остане во разговорот и да се каже: „Кога ме критикуваше, почувствував потреба да се бранам. Но те навредив. Тоа е моја одговорност.“
Објаснувањето може да ни помогне да го препознаеме проблемот. Промената бара да направиме нешто со тоа сознание.
Таа може да изгледа како извинување без обвинување на другиот. Како барање пауза пред разговорот да премине во навредување, со договор кога ќе продолжи. Како прифаќање на туѓото „не“. Како барање стручна помош кога сами не успеваме да го прекинеме однесувањето.
Не е доволно само да се изговори правилната реченица. Важно е дали со текот на времето се менува начинот на кој се постапува со другите.
Закрепнувањето може да биде долго и нерамномерно. Но човекот што бил повреден од нашето однесување нема обврска да остане изложен на него додека ние учиме да се менуваме.
Кога извинувањето се повторува, а однесувањето останува
Една грешка и повторувачки образец не се исто. Но дури и еден сериозен настан може да биде доволен за да поставиме граница или да се оддалечиме.
Кога повредувањето се повторува, вреди да погледнеме што се случува меѓу извинувањата. Дали човекот презема конкретни чекори? Дали ги почитува последиците од своите постапки? Дали очекува веднаш да му веруваме затоа што се расплакал или кажал дека му е жал?
Не можеме секогаш да знаеме колку е искрено нечие извинување. Можеме да забележиме дали е проследено со постапки.
Искреното каење не ни дава право да бараме простување, повторна блискост или уште една шанса. Другиот има право на свое време и на своја одлука.
Сочувството има место и за тебе
Можеш да разбереш зошто некој тешко се справува со своите чувства и сепак да кажеш:
„Подготвена сум да разговарам, но ќе го прекинам разговорот ако ме навредуваш.“
„Жал ми е за тоа што си го преживеал. Сепак, ова однесување ме повредува.“
„Не можам јас да ја преземам работата што ти треба да ја направиш со себе.“
Границата го кажува она што си подготвена да го прифатиш и што ќе направиш за да се заштитиш. Не бара од другиот да се согласи дека твојата болка е доволно важна.
Понекогаш сме толку зафатени со разбирањето на туѓите рани што престануваме да забележуваме што ни се случува нам. Се обидуваме да го најдеме вистинскиот збор, вистинскиот момент, вистинската количина трпение. Почнуваме да веруваме дека, ако доволно добро разбереме, конечно ќе престане да боли.
Но блискоста не може да ја носи само еден човек.
Што сакаме да продолжи преку нас?
Не сме виновни за повредите што сме ги добиле како деца. Како возрасни, имаме одговорност за начинот на кој постапуваме со луѓето околу нас. Поддршката што ни е потребна за тоа може да биде различна, а барањето помош е дел од одговорноста.
Ова важи и кога се препознаваме себеси во некое од овие однесувања. Наместо да се заглавиме во срамот, можеме да се прашаме: кого повредив, што треба да прекинам и каква помош ми е потребна за да не го повторувам?
Нашето минато заслужува да биде слушнато. Луѓето во нашата сегашност заслужуваат да бидат почитувани.
Можеш да сочувствуваш со нечии рани и сепак да одлучиш дека повеќе нема да дозволиш тие да стануваат твои.
