Детството со нарцисистички родител не изгледа секогаш како очигледно насилството.
Понекогаш нема викање. Понекогаш нема ни јасни навреди.
Понекогаш сè изгледа „нормално“ за надворешниот свет.
Но внатре, во психата на детето, се случува нешто многу подлабоко:
детето не расте во сигурна љубов,
туку во атмосфера на психолошка нестабилност.
Нарцисистичкиот родител не го гледа детето како посебна личност со свои чувства, потреби и внатрешен свет.
Тој го гледа како:
продолжение на себе
огледало на својот имиџ
извор на внимание
алатка за контрола
или закана, ако детето почне да гледа премногу јасно
Затоа детството со нарцис не создава само болни спомени.
Создава длабоки психолошки рани, кои често продолжуваат да живеат и во зрелоста.
1. Раната на небезбедната љубов
Една од најдлабоките рани е сознанието, често несвесно, дека љубовта не е сигурна.
Во здраво семејство детето учи:
„Јас сум сакан и кога сум тажен, кога грешам, кога не сум совршен.“
Во нарцисистичкиот систем детето учи нешто друго:
„Ќе бидам сакан само ако не вознемирувам, ако се прилагодувам и ако ја одржувам туѓата слика.“
Ова создава условена внатрешна вредност.
Возрасниот што растел така подоцна често:
се плаши од одбивање
претерано се труди да им угоди на другите
ја меша љубовта со заслужување
останува во односи каде што мора да се докажува
Психолошки, ова е рана на емоционална несигурност.
Човекот не се чувствува природно вреден за љубов — туку постојано ја „работи“.
2. Раната на хроничната вина
Дете на нарцис многу рано почнува да се чувствува одговорно за атмосферата дома.
Ако родителот е ладен, тажен, навреден, бесен или драматичен, детето не мисли:
„Родителот има проблем со себе.“
Детето мисли:
„Можеби јас сум виновен.“
Така се развива внатрешна хронична вина.
Оваа вина не е здрава грижа на совест.
Ова е токсична вина, која му шепоти на човекот:
„Премногу си.“
„Нешто со тебе не е во ред.“
„Ти предизвикуваш проблеми.“
„Подобро молчи.“
„Подобро попушти.“
Во зрелоста ова изгледа како:
тешкотија да се каже „не“
чувство на вина кога се поставуваат граници
преземање одговорност за туѓи чувства
постојано извинување, дури и кога не си виновен
Оваа рана е особено опасна затоа што човекот станува лесна мета за манипулатори.
3. Раната на нарушениот идентитет
Нарцисистичкиот родител не сака дете што ќе стане свое.
Тој сака дете што ќе остане психолошки врзано за него.
Затоа често:
ги омаловажува чувствата на детето
му кажува што „навистина“ мисли
ја негира неговата реалност
го наградува само кога е во улога што му одговара
На тој начин детето не добива простор да изгради здраво „јас“.
Наместо: „Што чувствувам јас?“
се развива: „Што треба да чувствувам за да има мир?“
Наместо: „Што сакам јас?“
се развива: „Што се очекува од мене?“
Во зрелоста оваа рана изгледа како:
збунетост околу сопствениот идентитет
тешкотија во донесување одлуки
чувство дека не се познаваш доволно
живот според туѓи очекувања
внатрешна празнина
Психолошки гледано, тука не е повредена само самодовербата.
Повредено е самото чувство за себе.
4. Раната на хипербудноста
Детето што расте со нарцис постојано ја скенира атмосферата.
Гледа во лице.
Слуша во тон.
Погодува расположение.
Предвидува реакција.
Тоа не е „преосетливост“.
Тоа е адаптација за преживување.
Кога домот не е емоционално сигурен, нервниот систем на детето учи дека мора постојано да биде на готовност.
Во зрелоста ова се појавува како:
анксиозност
внатрешна напнатост
тешкотија да се опуштиш
претерано анализирање пораки, тонови и погледи
чувство дека секогаш нешто лошо ќе се случи
Ова е трага од детство во кое мирот никогаш не бил стабилен.
Телото на возрасниот и понатаму живее како да опасноста е близу, дури и кога умот знае дека моментално нема закана.
5. Раната на емоционалното потиснување
Во многу нарцисистички семејства детето учи дека не смее целосно да чувствува.
Не смее:
да биде премногу тажно
да биде премногу луто
да поставува прашања
да покаже повреденост
да изрази несогласување
Зошто?
Бидејќи секоја автентична емоција што не му одговара на нарцисот се доживува како закана, напад или непослушност.
Така детето почнува да ги потиснува сопствените чувства.
Во зрелоста ова се претвора во:
емоционална вкочанетост
тешкотија да се препознае што точно чувствуваш
насобрана тага или бес
соматизација, односно телото почнува да зборува наместо психата
чувство на оддалеченост од себе
Многу луѓе кои пораснале со нарцис подоцна велат:
„Знам што мислам, но не знам што чувствувам.“
Тоа е длабока последица од години внатрешна самоцензура.
6. Раната на изопачената блискост
Кога детето расте во систем каде љубовта е измешана со контрола, вина, критика и страв, тоа подоцна тешко ја препознава здравата блискост.
Нему хаосот му станува познат.
А познатото многу често се доживува како „љубов“.
Така во зрелоста човекот може:
да го меша интензитетот со љубов
да се врзува за емоционално недостапни луѓе
да чувствува силна привлечност кон манипулативни личности
да му биде чудна или „досадна“ здравата стабилност
да останува во односи што го трошат
Ова не значи дека личноста е слаба.
Тоа значи дека нејзиниот внатрешен компас за блискост бил изграден во искривена средина.
Психолошката болка тука е голема, затоа што човекот не страда само од минатото — туку често несвесно го повторува.
7. Раната на внатрешниот срам
Под вината многу често лежи уште подлабока рана: срамот.
Вината вели:
„Направив нешто лошо.“
Срамот вели:
„Јас сум лош.“
Ова е една од најдлабоките рани што детето може да ја понесе од однос со нарцис.
Кога родителот:
постојано критикува
омаловажува
споредува
исмејува
не гледа вистински
или го сака детето само кога е корисно
тогаш детето не носи само болка.
Носи оштетена слика за себе.
Во зрелоста овој срам се гледа како:
ниска самовредност
внатрешен критичар
чувство дека не си доволно добар
тешкотија да примиш љубов
самосаботажа
неверување дека заслужуваш мир, почит и стабилност
Оваа рана е тивка, но многу моќна.
Таа стои зад многу избори, молчења, компромиси и враќања таму каде што душата веќе знае дека не треба.
Зошто овие рани остануваат и во зрелоста
Затоа што детството не е само период од животот.
Тоа е времето во кое се формира:
нервниот систем
стилот на приврзаност
чувството за себе
сликата за љубовта
сликата за безбедноста
начинот на кој човек ја толкува блискоста
Кога некој расте со нарцис, тој не учи само дека домот е тежок.
Тој учи дека:
љубовта бара жртвување
мирот бара молчење
вистината носи казна
границите носат вина
а сопствените чувства се опасни
Затоа возрасниот подоцна не страда „без причина“.
Тој носи психолошка карта направена во средина каде што преживувањето било поважно од автентичноста.
Но овде не завршува приказната
Најважното нешто е ова:
Овие рани се длабоки,
но не се твој идентитет.
Тоа што си пораснал во искривен систем не значи дека си искривен и ти.
Тоа значи дека долго време си се обидувал да преживееш на начин што тогаш бил единствен можен.
Заздравувањето почнува кога човек ќе почне да разбира:
дека неговата вина не е секогаш реална
дека неговата хипербудност била одбрана
дека неговата збунетост има причина
дека неговата болка има корен
и дека неговата потреба за мир не е слабост, туку знак дека душата е уморна од преживување
Детството со нарцис остава траги што не се гледаат секогаш однадвор.
Но тие се чувствуваат во секојдневието:
во начинот на кој љубиме,
во начинот на кој се плашиме,
во начинот на кој се обвинуваме,
во начинот на кој молчиме кога треба да зборуваме.
И токму затоа е толку важно овие рани да се именуваат.
Не за да останеме во болката.
Туку за конечно да разбереме дека не сме биле „проблематични“, „пречувствителни“ или „неблагодарни“.
Сме биле деца што се обидувале да преживеат во средина каде љубовта не била чиста.
А кога еднаш ќе го видиш тоа јасно,
почнува враќањето кон себе.
VMESNI SVETOVI 