Автор: VMESNI SVETOVI

Ова прашање е многу често и особено блиско за луѓето кои биле во однос со нарцистична личност.
Нарцистичната личност на почетокот може да делува како да е целосно опседната со партнерката. Тоа е фазата на идеализација – моментот кога таа е ставена на пиедестал, преплавена со внимание, комплименти и привидно обожавање. Но тоа не е вистинска љубов. Тоа е одраз на неговата потреба за потврда, контрола и емоционално „хранење“.
Да, нарцисот може и да се ожени. Но неговата „среќа“ не е исто што и вистинска партнерска среќа. Тој се напојува од партнерката – од нејзината енергија, емоции, приспособување и восхит. Кога таа ќе почне да ја покажува својата автентичност, да поставува граници или едноставно повеќе не ги исполнува сите негови очекувања, често следи фазата на девалвација, а потоа и отфрлање.
Вистинската брачна среќа се темели на заемна почит, ранливост и емоционална поврзаност. Нарцистичната личност тоа најчесто не е способна да го живее целосно. Затоа односот може да изгледа среќен однадвор – како дел од социјалната маска – додека во реалноста партнерката е често исцрпена, незадоволна и емоционално испразнета.
На кратко: нарцисот може некого опсесивно да „посакува“ и дури и да стапи во брак, но трајната среќа и исполнетиот однос во таква динамика се исклучително ретки.

СРЕЌА ВО ОДНОС СО НАРЦИС

Тоа не е мирна среќа. Таа е интензивна, променлива и условена.
Среќа значи тој да е задоволен.
Среќа значи да има мир – затоа што ти се прилагодуваш.
Радоста е кратка и по неа следи напнатост.
Љубовта е награда, не сигурност.
Постојано се прашуваш: Што направив погрешно?
Чувствуваш анксиозност дури и кога „сè е во ред“.
Полека го губиш контактот со себе, но добиваш чувство дека конечно си „избрана“.
Тоа не е среќа. Тоа е емоционална зависност, маскирана како љубов.

СРЕЌА ВО ЗДРАВ ОДНОС

Тоа е тивка, стабилна и проширувачка среќа.
Среќа значи да можеш да бидеш тоа што си.
Границите не се закана, туку нешто природно.
Конфликтите не го загрозуваат односот.
Не мораш да одиш „на прсти“.
Радоста не е казнета со молк или дистанца.
Не се губиш – туку растеш.
Мирот не е досада. Тој е сигурност.
Тоа е среќа што не бара да се жртвуваш себеси.

Нарцистичкиот однос те стеснува.
Здравиот однос те проширува.
Ако за „среќа“ мораш да исчезнеш – тоа не е среќа.
Ако можеш да постоиш во целост – тогаш си дома.

Кога тишината во детството станува образец за љубов

Постои една тишина што не боли поради гласноста на зборовите,
туку поради нивното отсуство.
Тоа е тишината во домот каде детето расте покрај родител кој го гледа,
но не го слуша.
Дом каде солзите немаат значење, бидејќи нема место за разбирање,
и каде чувствата се луксуз што семејството не може да си го дозволи.

Недостатокот на емпатија како структура, не случајност

Луѓето со нарцисоидна структура на личност често немаат развиена емпатија –
оној внатрешен мост што нè поврзува со чувствата на другиот човек.
Не се работи секогаш за тоа дека не можат да разберат.
Почесто – не сакаат.
Бидејќи емпатијата би ги натерала да се соочат со сопствената кршливост,
ранливост и вина.
А нарцисот не признава грешки.
Секоја своја болка ја претвора во оружје со кое ќе повреди друг.
Недостатокот на емпатија кај нив не е само психолошки недостаток –
тоа е начин на преживување,
изграден врз срам и страв од поглед навнатре.
Затоа се штитат од сопствената болка,
наместо да ја признаат болката на другите.

Што учи детето покрај родител без емпатија

И затоа детето што расте покрај таков родител учи нешто опасно:
дека неговите потреби мора да молчат.
Таквото дете учи да слуша,
но ретко е слушнато.
Учи да им угодува на другите,
да ги насмее,
да ги смири,
да ја поправи тагата во просторија
каде никој не забележува дека и нему му е тешко.
И еден ден расте –
со чувство дека мора да ја заслужи љубовта, вниманието, почитта.
Дека мора да биде совршено, тивко, силно, безгрешно.
Но под таа лажна сила
се крие длабока рана на занемареноста.

Емоционалното занемарување е тивко

Емоционалното занемарување не секогаш се гледа.
Понекогаш тоа е мајка што се преправа дека е сè во ред,
а никогаш не те гледа во очи.
Татко што обезбедува храна и покрив,
но никогаш не прашува:
„Како си?“
Родител кој советува,
но не утешува.
Децата на таквите родители често ја мешаат контролата со љубов,
а стравот – со грижа.

Зошто подоцна повторно ги бараме истите односи

И кога ќе пораснат,
повторно бараат исти односи:
– таму каде што мора да се борат за трошки внимание
– таму каде што тишината значи моќ
– а студенилото – безбедност
Не затоа што го сакаат тоа.
Туку затоа што им е познато.
Во дисфункцијата – се чувствуваат дома.

Каде почнува оздравувањето

Но вистината е оваа:
Емпатијата може да се научи.
Љубовта може да се препознае.
А тишината – може да се прекине.
Оздравувањето почнува во моментот кога првпат ќе си речеш:
„Моите чувства не се премногу. Јас не сум премногу.“
Кога ќе престанеш да бараш разбирање
таму каде никогаш го немало.
Кога ќе престанеш да се извинуваш
за својот внатрешен свет
и ќе почнеш да веруваш
дека заслужуваш нежност без услови.

Од тишината – глас

Бидејќи токму затоа што некогаш си бил занемарен –
денес гледаш подлабоко.
Бидејќи си бил повреден –
сега лечиш други.
И бидејќи си бил замолчен –
сега зборуваш.
Тоа е силата на оние што преживеале покрај нарцисот:
од раната израснува свесност,
од тишината – глас,
а од занемарувањето – сочувство.

Овојпат, најпрво кон себе.

Во моменти на внатрешна напнатост, анксиозност или ментален хаос, најчесто се обидуваме да „размислиме решение“.
Но токму тогаш умот е преоптоварен, а телото – заборавено.
Старите луѓе го знаеле тоа.
Една едноставна реченица ја содржи суштината:
умот мора да се врати во телото.

Кога си само во главата – си во анксиозност

Додека мислите се вртат без престан, човек го губи чувството на контрола.
Телото е отсутно, а реалноста далечна.
Затоа приземјувањето не се постигнува со објаснувања, туку со допир, напор и сензација.
Не се работи за чистење подови, готвење или одење.
Се работи за тоа што тие активности го прават со нервниот систем.
Кога рацете работат, умот попушта.

Три ноќи за една одлука

Во состојба на емоционален набој, одлуките ретко се мудри.
Првата ноќ зборуваат чувствата.
Втората – стравовите.
Дури третата ноќ, кога телото се смирува, почнува да зборува разумот.
Ова не е одложување, туку психолошка хигиена.
Прашањето не е колку пати сме зажалиле што сме чекале,
туку колку често сме зажалиле што сме реагирале пребрзо.

Телото знае како да нè „вклучи“

Понекогаш умот е вкочанет, а човек се чувствува отсечен.
Тогаш не е потребна драма, туку сигнал за будење.
Ладна вода на нозете, на пример, е едноставен начин телото да се врати во контакт со реалноста.
Не како шок, туку како потсетник:
јас сум тука.
Телото се буди, умот се стабилизира.

Зошто готвењето смирува повеќе од многу техники

Звукот, мирисот и топлината се сигнали на безбедност за мозокот.
Тие му кажуваат:
има контрола, има живот, има ред.
Затоа понекогаш готвењето, печењето или пржењето во тава има подлабок ефект од формалните техники за смирување.
Особено во денови кога се чини дека сè се распаѓа.

Движењето како начин да се процесира лутината

Лутината не е проблем сама по себе.
Проблем е кога останува заробена.
Движењето – особено одењето без цел и без телефон – ѝ дава излез.
Не бегство од проблемите, туку нивно носење со себе додека телото ја прави својата работа.
Лутината е енергија.
Кога се движи, таа не уништува.

Мудроста на постарите не е романтика.
Таа е практична психологија.
Кога ништо не помага, телото знае.
А кога телото ќе се врати во рамнотежа,
умот престанува да се бори и почнува да разбира.
Понекогаш најдлабокото решение е и наједноставното:
да се вратиш тука и сега.

Постои тип на личност што на прв поглед делува стабилно, функционално и присутно, но во суштина останува емоционално недостапен.
Овие луѓе не се нужно конфликтни, ниту отворено токсични. Напротив – често се доживуваат како „мирни“, „разумни“ или „такви какви што се“.
Но со тек на времето станува јасно дека не станува збор за фаза, туку за длабоко вкоренет психолошки образец.

Емоционалната недостапност како одбранбен систем

Емоционално недостапната личност не е без чувства.
Проблемот не е во отсуство на емоции, туку во неспособноста да се толерира емоционална изложеност.
Кај ваквите луѓе:
емоцијата се доживува како закана,
блискоста како губење контрола,
ранливоста како слабост.
Затоа тие развиваат систем на избегнување кој им овозможува психолошко преживување.

Како се манифестира емоционалната недостапност

Во секојдневните односи, овој тип личност најчесто:
избегнува разговори за чувства,
се повлекува кога односот станува подлабок,
менува тема или се „враќа во рутина“,
реагира со молк, ладнотија или пасивна дистанца.
Овие реакции не се случајни.
Тие се автоматски одбрани кои ја спречуваат емоционалната активација.

Контролата како замена за блискост

Кога некој нема развиени алатки за емоционална регулација,
контролата станува начин на стабилизација.
Контролата ретко е отворена. Почесто се јавува како:
рационализација,
минимизирање на проблемот,
премолчување,
однесување „како ништо да не се случило“.
Ова создава привиден мир, но во суштина значи потиснување на односот.

Зошто овие личности ретко се менуваат

Промената бара:
саморефлексија,
толеранција на непријатност,
способност да се издржи срам, вина или несигурност.
Кај емоционално недостапните личности:
увидот се доживува како напад,
разговорот како закана,
одговорноста како губење на стабилност.
Затоа тие не негираат гласно.
Тие се повлекуваат и се исклучуваат.
Со тек на времето, овој механизам станува сè поцврст, а флексибилноста се намалува.

Односите со емоционално недостапни луѓе

Во блиските односи најчесто се создава асиметрија:
едната страна чувствува, отвора и бара поврзување,
другата функционира, организира и одржува структура.
Ова не е баланс.
Ова е емоционална нерамнотежа.
Едниот партнер носи релација, другиот – дистанца.

Како изгледа „љубовта“ кај емоционално недостапните личности

Приврзаност може да постои, но таа ретко се изразува преку:
емпатија,
емоционална присутност,
вистинска ранливост.
Наместо тоа, љубовта се манифестира:
декларативно,
преку улоги,
преку одговорност, не преку контакт.
Зборовите можат да бидат присутни.
Однесувањето – ретко ја следи нивната длабочина.

Дистанцата како психолошки здрава позиција

Кога станува јасно дека:
нема простор за дијалог,
нема капацитет за промена,
нема толеранција за емоционална реалност,
тогаш дистанцата не е одбивање,
туку реалистично прифаќање.
Да се сака одалеку не значи да се мрази.
Значи да се препознаат ограничувањата – и туѓи, и сопствени.

Емоционално недостапните личности не се менуваат затоа што:
нивната стабилност е изградена врз избегнување,
промената би значела распаѓање на внатрешниот систем,
а тоа е нешто што тие не можат да го поднесат.
Разбирањето на ова не носи утеха.
Носи јасност.
А јасноста е основа за психолошка заштита.

Нормализирани изјави на Балканот што всушност се токсични и нарцисоидни

На Балканот – и кај нас во Македонија – постојат реченици што со години се пренесуваат како „нормални“, „традиционални“ или „кажани во лутина“.
Но зад нив не стои љубов, туку контрола, страв и бришење на личноста.

Ова се реченици што повредуваат тивко, длабоко и долгорочно.

„Ако не си моја, нема да бидеш ничија.“
→ љубов ≠ поседување

Ова не е изјава на љубов, туку закана.
Пораката е јасна: твојата вредност постои само додека му припаѓаш.
Оваа реченица:
ја брише автономијата на жената
создава страв од заминување
често е вовед во психолошко и физичко насилството
Љубовта не поседува.
Љубовта не уценува.

„Јас сум те создал, јас ќе те убијам.“
→ родителство ≠ апсолутна моќ

Ова е една од најопасните нормализирани реченици.
Иако често се оправдува како „кажано во нервоза“, за детето таа значи:
твојот живот не е твој
немаш право на граници
љубовта доаѓа со страв
Ова е родителско насилството, не воспитување.
Стравот не создава почит – создава траума.

„Жена без маж е ништо.“
→ условена вредност

Жената вреди само ако е нечие продолжение, не личност.

„Ти си премногу чувствителна.“
→ гаслајтинг

Твоите емоции се проблем, не нечие однесување.

„Јас таков сум, ако ти смета – оди си.“
→ одбивање одговорност

Нема намера да се промени, но очекува ти да се прилагодиш.

„Сè правам за тебе.“
→ долг што никогаш не се отплаќа

Љубовта се претвора во уцена.

„Без мене ќе пропаднеш.“
→ одржување зависност

Те држи мал/а за да не си одиш.

„Никој нема да те сака како јас.“
→ изолација

Те одвојува од поддршка и реалност.

„Што ќе кажат луѓето?“
→ контрола преку срам

Туѓото мислење станува поважно од твојата благосостојба.

„Мајка ти те сврте против мене.“
→ префрлање вина

Секогаш некој друг е виновен – никогаш тој/таа.

Овие реченици не се „културни“.
Не се „традиционални“.
Не се „кажани од љубов“.
Тие се алатки на контрола што со години се пренесуваат затоа што никој не ги именувал.
А сè што не се именува – се повторува.

Ако препознаваш некоја од овие реченици – не си сама.
Сподели, за да се именува она што долго било тишина.